Geschiedenis
In het kort
De Zwolse schepen Gerardus van Spoelde vermaakt in 1393 zijn huis aan de Voorstraat (naast de Ossenmarkt gelegen) en zijn grondbezit aan het stadsbestuur onder voorwaarde, dat een kapel wordt gebouwd ter ere van Onze Lieve Vrouw. Een deel van de opbrengst van het grondbezit is bestemd voor het onderhouden van een priester, die aan de kapel verbonden zal zijn.
Na de dood van Gerardus verkoopt het stadsbestuur het aldus verkregen bezit en begint in 1394 met de bouw van de kapel op de ‘Hof van Zwolle’, zoals destijds de huidige Ossenmarkt genoemd werd.
Zwolle wordt in 1398 getroffen door een pestepidemie. De in aanbouw zijnde kapel wordt ook toegewijd aan Anthonius Abt, de pestheilige. De kapel aan de Ossenmarkt wordt ook bedevaartskapel.
Sluitsteen in gewelf basiliek, Anthonius abt.
1399
Paus Bonefatius IX verleent middels een aflaatbrief van 10 april 1399, naar aanleiding van de bouw van de kapel, een aflaat van 100 dagen aan allen die de kapel gedurende zeven jaar regelmatig en vroom bezoeken. Een aflaat is kwijtschelding van de tijdelijke straffen die men na de vergeving der zonden hier of in het vagevuur nog zou moeten ondergaan.
Inwijding van de kapel op 26 november 1399 door Hubertus Schenck, wijbisschop van Utrecht. Het kerkgebouw heeft de status van zelfstandige kapel van de Sint-Michaëlparochie. Van de kapel is dan alleen nog het koor gereed. (Het koor is het meest oostelijk gelegen deel van de kapel, waar het voormalig hoogaltaar zich bevindt.)
Zegel van wijbisschop Hubertus Schenck, bevestigd aan de wijdingsakte.
De eerste bouwfase duurt van 1394-1417. Het koor, de beide transepten en het eerste travee van het kerkschip zijn dan gereed. Dan worden de werkzaamheden verlegd naar een andere plaats in de stad. De stad bouwt in de middeleeuwen maar aan één project tegelijk.
De tweede bouwfase is in de jaren1452-1454, het kerkschip wordt afgesloten met een westgevel. Op de toren na is de middeleeuwse kruiskerk klaar. De in het metselwerk van de toren zichtbare, overhoeks geplaatste steunberen markeren het einde van deze fase.
Gedurende de tweede helft van de 15de eeuw is er grote activiteit op het gebied van de verfraaiing en inrichting van het kerkgebouw.
Toren
De derde bouwfase (1463-1481) voorziet in de bouw van een toren. Deze bouwfase wordt in 1477 voorlopig afgerond met twee geledingen van de romp en een pannen puntdak.
Spoedig wordt verder gebouwd en in 1481 afgerond met drie geledingen zonder spits. In 1484 volgt de afronding met plaatsing van zes klokken. In de toren hangt nog één klok uit deze middeleeuwse periode: de Mariaklok van Gerard van Wou uit 1484.
.jpg)
Op 2 januari 1498 wordt de broederschap der Onser Liver Vrowen Sengers als kerkkoor opgericht. Zij verplichten zich wekelijks de vroegmis van zaterdag te zingen en tevens op alle Mariafeesten. Sinds 1454 hing aan de noordwand van het schip een groot orgel gebouwd door Jacob van Bilsteijn. Het bezat luiken om het instrument te beschermen tegen stof en gevogelte.
Uitbreiding toren
De toren wordt van een lantaarn voorzien in 1538. Het door Simon Penet begonnen werk wordt door Mr. Jacob van Collen afgemaakt. Door geldgebrek blijft een bekroning achterwege. In 1555 wordt de toren met een leien plat dak gedekt.
Reformatie
De Onze Lieve Vrouwekapel wordt in 1566 als gevolg van de reformatie enkele weken door Zwolse protestanten bezet. In 1578 gebeurt dat voor de tweede maal.
Op 15 juni 1580 (feest van Sint-Vitus) wordt er voor het laatst door de pastoor van de Sint-Michaëlskerk, Hendricus Focking, gepreekt over Lucas: 21,9. Daarna wordt hij uit de stad verbannen. In datzelfde jaar vindt in de parochiekerk de Beeldenstorm plaats; de volledige inventaris, waaronder de vele altaren, wordt vernield. De Onze Lieve Vrouwekapel blijft gespaard. Tussen 1580 en 1591 blijft het gebouw nog in gebruik bij de Zwolse katholieken.
Daarna komt de Onze Lieve Vrouwekerk leeg te staan, wordt verwaarloosd en voor allerlei mogelijke profane doeleinden gebruikt, onder andere stalling van karren. Zo werd er voor hooiwagens een gat gehakt in het noordertransept. Kijkend vanuit de Drostenstraat kan men dit aan de verkleuring en het slordige metselwerk nog zien.
De kerk diende als circustent; men hield er schietoefeningen; er werden militaire wagens gestald (1648) en soms werden er dakloze gezinnen in ondergebracht. Tussen 1719 en 1721 is de kerk gebruikt als werkplaats voor de bouw van het orgel in de Grote of Sint-Michaëlskerk door de gebroeders Franz en Johann Schnitger, naar het ontwerp van hun vader Arp Schnitger. Ook diende de kerk als timmerwerkplaats (1786) voor de bouwers van het stadhuis in Genemuiden. Er werd hooi en hout opgeslagen en als laatste gebruikte de pikeur Schutte het als manege (1807).
Schuilkerkentijd
De uitoefening van de katholieke eredienst wordt in 1590 verboden. De katholieke kerk gaat ondergronds. In 1631 is er sprake van een schuilkerk aan de Spiegelsteeg. Vanuit deze schuilkerken (Zwolle telde er vier tot aan de Franse tijd) vindt de geregelde zielzorg plaats. Ook heeft Zwolle officieel dan een pastoor. De bekendste van hen is Arnoldus Waeyer (1606- 1692), een groot kenner van Thomas a Kempis (1380-1471), die voor zijn intrede in het klooster op de Agnietenberg in de kapel aan de Ossenmarkt gebeden heeft.
Arnoldus Waeyer, aertspriester van Salland en pastoor van Zwolle
Brand
De toren van de Grote- of St. Michaëlkerk wordt in 1669 door bliksem getroffen en de spits brandt uit. De toren krijgt in 1682 een balustrade van Bentheimer zandsteen. Een jaar later wordt de toren tot twee maal toe getroffen door zware storm. De toren stort in en er wordt besloten de toren niet meer op te bouwen. Hierdoor wordt de Onze Lieve Vrouwetoren de stadstoren van Zwolle. Ze wordt klokkentoren van de Grote Kerk en onderdeel van de vestingwerken ter verdediging van de stad.
De protestanten krijgen in 1672 tijdens de bezetting door Münsters troepen de Onze Lieve Vrouwekerk toegewezen. De Grote of Sint-Michaëlskerk wordt teruggegeven aan de katholieken. Deze situatie verandert weer, wanneer de bezetting in 1674 wordt beëindigd.
Arnoldus Waeyer laat in 1672 de overblijfselen van Thomas a Kempis opgraven om deze tegen roof van de bezetters te beschermen. Hij brengt het gebeente over naar de statie ‘Onder de Bogen’ en laat een schrijn bouwen door Hermannus van Arnhem.
De toren krijgt in 1727 een uivormige kap als bekroning op de tot dan toe onafgewerkte kerktoren.
Lodewijk Napoleon
De treurige periode van verwaarlozing van de Onze Lieve Vrouwekerk heeft ruim 200 jaar geduurd. Op 4 maart 1809 besluit koning Lodewijk Napoleon de kerk aan de katholieken terug te geven. De toren komt in handen van de burgerlijke overheid, naar de militaire inzichten van die tijd, en dat is tot op de dag van vandaag zo gebleven.
Een periode van herstel en herinrichting van de kerk breekt aan. Uit de schuilkerken in de stad wordt overgebracht wat bewaard is gebleven. Van het middeleeuwse interieur is vrijwel niets gespaard gebleven.
Lodewijk Napoleon, Koning van Holland (1806-1810)
Torenbrand
Op 12 januari 1815 slaat de bliksem in de toren. De torenspits uit 1727 brandt af en de toren blijft gedurende 13 jaar zonder bekroning.
De toren wordt pas in 1828 door stadsarchitect Herman Klinkert van een nieuwe koepel voorzien en krijgt daardoor in de volksmond de bijnaam ‘Peperbus’.
De Onze Lieve Vrouwekerk wordt in neoclassicistische stijl ingericht. In 1855 wordt de Bisschoppelijke Hiërarchie in Nederland hersteld en wordt de Statie van ’t Steegje gesloten. De Statie ‘Onder de Bogen’, sinds 1848 gevestigd in de Waterstaatskerk aan de Nieuwstraat, krijgt de naam Michaëlkerk.
Neogotische vormgeving
De Onze Lieve Vrouwekerk wordt in 1870 gerestaureerd en uitgebreid met twee zijbeuken, die als processiegangen worden gebruikt. Als uitvloeisel van de reformatie was het de katholieken verboden processies op de openbare weg te houden. In de periode 1870-1900 krijgt de kerk een geheel nieuw neogotisch interieur.
Michaël Maarschalkerweerd bouwt in 1896 een nieuw drieklaviers-orgel in de bestaande orgelkas uit 1697. waartoe ook een orgelgalerij wordt gebouwd.
Mecenas is Theodoor Heerkens, fabrikant en kerkmeester. Zijn wapen prijkt op het orgel. In 1939 wordt het instrument tot Rijksmonument verklaard.
Theodoor Heerkens, kerkmeester en mecenas
Er wordt in 1892 een waterreservoir in de toren aangebracht. De wisselende waterstanden in het reservoir hebben de torenconstructie geen goed gedaan. Het reservoir wordt in de zeventiger jaren van de vorige eeuw weer verwijderd.
In 1929 en 1930 (ter gelegenheid van het gereed komen van de eerste verkeersbrug over de IJssel en de herdenking Zwolle 700 jaar stadsrechten) wordt in de toren een carillon geplaatst bestaande uit 42 klokken. In 1978 worden er 5 klokken aan toegevoegd.
Terug naar de kruiskerk
Opnieuw wordt de kerk (ingrijpend) gerestaureerd gedurende een periode van vijf jaar. In 1975 begint de sloop van de processiegangen, de ramen, ten behoeve daarvan ingekort, krijgen hun oorspronkelijke lengte weer terug.
Aanvankelijk wilde men het gebouw zo veel mogelijk terugrestaureren naar de middeleeuwse toestand. Gaandeweg ontstond er een herwaardering voor de neogotiek, zodat veel uit de 19de eeuw bewaard is gebleven.
De restauratie wordt op 5 november 1981 afgerond en de kerk opgeleverd in aanwezigheid van Zijne Koninklijke Hoogheid prins Claus. Op de wanden van het schip van de kerk worden twaalf apostelkruisen, ook wel wijdingskruisen genoemd, aangebracht die de verbondenheid symboliseren met de kerk van de apostelen en hun opvolgers. Op 7 november 1981 wordt de kerk door Johannes kardinaal Willebrands geconsacreerd als parochiekerk.
Al na 13 jaar moet de kerk gerenoveerd worden. In 1994 begint een renovatieperiode over een periode van tien jaar. De kapconstructie is aangetast door de bonte knaagkever, dak en goten moeten worden gerepareerd, glas-in-loodramen krijgen voorzetramen tegen vandalisme.
Drie jubilea en een eretitel
Eind jaren ’90 van de vorige eeuw heeft de kerkgemeenschap heel wat te vieren: In 1996 bestaat het orgel 100 jaar. Twee jaar later viert het kerkkoor ‘Onser Liver Vrowen Sengers’ haar 500 jarig bestaan en de kerk werd in 1399 gebouwd, dus 600 jaar later, op 26 november 1999 was er reden dat te vieren. Op 18 oktober wordt de kerk door paus Johannes Paulus II tot basiliek (basilica minor) verheven ter gelegenheid van het 600-jarig bestaan.
Restauratie toren
De toren vertoont in 2001 ernstige gebreken en wordt gesloten wegens gevaar voor vallend gesteente. Inspectie aan de toren bevestigt dat de toren een grote restauratie nodig heeft.
Een uitgebreide restauratie volgt die begint op Open Monumentendag 2002.
Het bestaande carillon wordt uitgebreid met 4 nieuwe klokken, geleverd door Koninklijke Eijbouts Klokkenmakers te Asten, tot een beiaard van 51 klokken.
In april 2005 wordt de toren opgeleverd na een uitgebreide restauratie. Stadsbeiaardier Roy Kroezen treedt in dienst.
In juni 2006 wordt de schrijn van Thomas a Kempis overgebracht van de St.Michaëlkerk aan de Bisschop Willebrandlaan naar de Basiliek.
Schrijn van Thomas a Kempis
Op 8 november 2009 viert de Onze Lieve Vrouwe Basiliek dat het gebouw tweehonderd jaar daarvoor, in 1809, is teruggegeven door Lodewijk Napoleon. Bisschop Mgr. Dr. Wim Eijk gaat voor in aanwezigheid van Lodewijk Napoleon met zijn gevolg. (kundig gespeeld door o.a. Harry Vrielink, Diana Olsder en Bert Dijkink)
Parochie
Vanaf 1-03-2001 is de Basiliek Onze Lieve Vrouw ten Hemelopneming geen zelfstandige parochie meer. Vanaf deze datum vormt zij samen met de Jozefkerk, Verrijzeniskerk, de Onze Lieve Vrouw van Altijd durende bijstand in Herfte-Wythmen, de Michaëlkerk en de Stinskerk de Parochie Thomas a Kempis. Helaas worden de kerken van de laatst genoemde 2 locaties in 2005 voor de katholieke eredienst gesloten.
Op 1-05-2006 verenigt de Parochie Thomas a Kempis zich met de Onze Lieve Vrouwe- of Buitenkerk te Kampen, de St.- Stefanuskerk te Hasselt, de kerk van Onze lieve Vrouw Onbevlekt Ontvangen te IJsselmuiden en de kerk van Onze Lieve Vrouw ten Hemelopneming te Hattem tot het parochieverband IJssellanden.
Vanaf 1-01-2010 wordt dit parochieverband omgezet tot een parochie van 8 locaties onder de naam Thomas a Kempisparochie.
vervolg >>